در صورت شکستن دندان، چه باید کرد؟
زمین خوردن، تصادف، برخورد هنگام ورزش یا ضربه به صورت ممکن است باعث ترک‌خوردگی، شکستن بخشی از دندان، لق شدن یا حتی خارج شدن کامل دندان از حفره خود شود. در چنین شرایطی، اقدامات اولیه صحیح و مراجعه سریع به دندانپزشک می‌تواند در حفظ دندان و کاهش عوارض آن بسیار مؤثر باشد.
۱. ابتدا وضعیت عمومی فرد را بررسی کنید
اگر آسیب در اثر تصادف شدید یا ضربه به سر و صورت ایجاد شده است، پیش از رسیدگی به دندان باید وضعیت عمومی فرد بررسی شود.در صورت بیهوشی، اختلال هوشیاری، استفراغ مکرر، مشکل تنفسی، خونریزی شدید یا احتمال آسیب جدی به سر و گردن، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
اگر فرد هوشیار است، او را آرام نگه دارید و از دست‌کاری غیرضروری ناحیه آسیب‌دیده خودداری کنید.
در صورت وجود زخم و خونریزی در لب یا لثه، با گاز استریل یا پارچه تمیز، فشار ملایم و پیوسته وارد کنید.
۲. اگر بخشی از دندان شکسته است
اگر قسمتی از دندان شکسته و جدا شده است:
1. قطعه شکسته را پیدا کنید و با ملایمت از قسمت قابل‌گرفتن آن بردارید. از مالیدن یا خراشیدن سطح آن خودداری کنید.
2. قطعه را در ظرف تمیزی حاوی شیر، سرم فیزیولوژی یا بزاق نگهداری کنید تا خشک نشود. آن را برای شست‌وشو زیر فشار آب قرار ندهید.
3. در صورت خونریزی، با گاز تمیز و مرطوب، فشار ملایم وارد کنید.
4. در اولین فرصت به دندانپزشک مراجعه کنید. در برخی موارد، دندانپزشک می‌تواند قطعه شکسته را دوباره به دندان متصل کند. حتی اگر قطعه پیدا نشود، مراجعه همچنان ضروری است.
نکته مهم: اگر شکستگی به بخش داخلی دندان و بافت زنده آن رسیده باشد، ممکن است بخش صورتی یا قرمز دیده شود یا درد قابل‌توجهی وجود داشته باشد. این وضعیت نیازمند رسیدگی فوری دندانپزشکی است.
۳. اگر دندان لق شده یا از جای خود جابه‌جا شده است
پس از ضربه، ممکن است دندان در جای خود باقی بماند، اما لق شود یا به داخل یا خارج حفره دندان جابه‌جا شود.
دندان را مرتب با انگشت یا زبان تکان ندهید.
برای برگرداندن دندان به محل خود، به آن فشار وارد نکنید؛ مگر اینکه دستور مشخصی از متخصص دریافت کرده باشید.
از جویدن با دندان آسیب‌دیده خودداری کنید.
در اسرع وقت به دندانپزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
این نوع آسیب نیز می‌تواند به ریشه و بافت‌های نگهدارنده دندان صدمه بزند، حتی اگر شکستگی ظاهری وجود نداشته باشد.
۴. اگر دندان دائمی به‌طور کامل از دهان خارج شده است
این وضعیت یک اورژانس دندانپزشکی است.
در صورت خارج شدن کامل دندان دائمی، سرعت عمل و نحوه نگهداری دندان اهمیت زیادی دارد.
دندان را از قسمت سفید و قابل‌مشاهده آن، یعنی تاج، بگیرید؛ به ریشه دست نزنید.
اگر دندان آلوده شده است، آن را به‌آرامی با شیر یا سرم فیزیولوژی تمیز کنید. ریشه را نسابید و مسواک نزنید.
اگر فرد هوشیار است، همکاری می‌کند و خطر بلعیدن یا ورود دندان به راه تنفسی وجود ندارد، در صورت امکان دندان دائمی را بدون فشار به‌آرامی در حفره خود قرار دهید و برای مراجعه فوری اقدام کنید.
اگر نمی‌توانید دندان را در محل قرار دهید، آن را در شیر یا سرم فیزیولوژی نگه دارید و فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید. دندان نباید خشک بماند.
هرچه درمان زودتر انجام شود، شانس حفظ دندان بیشتر است؛ با این حال، نتیجه به نوع آسیب و شرایط دندان نیز بستگی دارد.
توجه: دندان شیریِ خارج‌شده از حفره را نباید دوباره در جای خود قرار داد؛ زیرا این کار می‌تواند به دندان دائمی در حال رشد آسیب برساند. در کودکان، تشخیص شیری یا دائمی بودن دندان اهمیت ویژه‌ای دارد.
۵. برای کاهش درد و تورم چه کنیم؟
کمپرس سرد را روی پوست صورت، در محل آسیب، به‌صورت متناوب قرار دهید.
از گذاشتن یخ به‌طور مستقیم روی دندان یا لثه خودداری کنید.
تا زمان مراجعه، از خوردن غذاهای سفت و بسیار گرم یا سرد پرهیز کنید.
برای مصرف داروهای مسکن، متناسب با سن و وضعیت سلامت فرد از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
از قراردادن آسپرین، الکل یا مواد خانگی تحریک‌کننده روی دندان و لثه خودداری کنید.
۶. آیا اگر درد نداشته باشیم، مراجعه به دندانپزشک لازم نیست؟
خیر. گاهی دندان پس از ضربه درد چندانی ندارد، اما ریشه، عصب یا بافت‌های اطراف آن آسیب دیده‌اند. تغییر رنگ دندان، افزایش حساسیت، تورم لثه یا ایجاد جوش چرکی در روزها یا هفته‌های بعد نیز ممکن است نشانه عوارض آسیب باشد.
بنابراین، پس از ضربه قابل‌توجه به دندان، حتی در صورت نبود درد، معاینه دندانپزشکی ضروری است. بسته به نوع آسیب، ممکن است معاینات و تصویربرداری‌های پیگیری نیز لازم باشد.
سخن پایانی: در آسیب‌های دندانی، حفظ آرامش، نگهداری صحیح قطعه شکسته یا دندان خارج‌شده و مراجعه سریع به دندانپزشک می‌تواند تفاوت مهمی در نتیجه درمان ایجاد کند. آگاهی خانواده‌ها، والدین، مربیان ورزشی و کارکنان مدارس از این اقدامات اولیه، نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان دارد.

۱. چه مسواکی انتخاب کنیم؟
مسواک مناسب باید بتواند پلاک میکروبی و باقی‌مانده‌های غذایی را از سطح دندان‌ها و اطراف لثه پاک کند، بدون آنکه به مینای دندان یا بافت لثه آسیب برساند.
مسواک با موهای نرم: برای بیشتر افراد، مسواک نرم انتخاب مناسبی است. مسواک‌های زبر لزوماً دندان‌ها را بهتر تمیز نمی‌کنند و در صورت فشار زیاد ممکن است به لثه و سطح دندان آسیب برسانند.
مسواک دستی یا برقی: هر دو نوع، در صورت استفاده صحیح، می‌توانند مؤثر باشند. مسواک برقی ممکن است برای افرادی که محدودیت حرکتی دارند یا در کنترل حرکات دست مشکل دارند، انتخاب مناسبی باشد.
اندازه سر مسواک: سر مسواک باید به‌اندازه‌ای باشد که بتوان به‌راحتی تمام سطوح دندان‌ها، از جمله دندان‌های عقبی، را تمیز کرد.
زمان تعویض مسواک: معمولاً هر سه تا چهار ماه یک‌بار و در صورت فرسوده شدن موها، زودتر از این زمان، مسواک را تعویض کنید.
۲. خمیردندان مناسب چه ویژگی‌هایی دارد؟
مهم‌ترین ویژگی خمیردندان معمولی برای پیشگیری از پوسیدگی، داشتن فلوراید با غلظت مناسب است. فلوراید به تقویت مینای دندان کمک می‌کند و می‌تواند مراحل اولیه آسیب ناشی از پوسیدگی را تا حدی بهبود بخشد.
خمیردندان فلورایددار: برای بیشتر بزرگسالان، خمیردندان حاوی حدود ۱۳۵۰ تا ۱۵۰۰ قسمت در میلیون فلوراید (ppm) مناسب است.
خمیردندان‌های سفیدکننده: این محصولات ممکن است لکه‌های سطحی را کاهش دهند، اما جایگزین درمان حرفه‌ای تغییر رنگ دندان نیستند. برخی از آن‌ها نیز در صورت استفاده نامناسب می‌توانند باعث افزایش حساسیت شوند.
خمیردندان ضدحساسیت: برای افرادی که هنگام خوردن مواد سرد یا گرم دچار حساسیت می‌شوند، مفید است؛ البته حساسیت مداوم یا شدید باید توسط دندانپزشک بررسی شود.
خمیردندان مخصوص کودکان: مقدار فلوراید و میزان خمیردندان مصرفی باید متناسب با سن کودک باشد. والدین باید هنگام مسواک زدن کودکان نظارت داشته باشند تا خمیردندان بلعیده نشود.

۳. روش صحیح مسواک زدن چیست؟
1. روزانه دو بار، هر بار به مدت دو دقیقه مسواک بزنید؛ به‌ویژه پیش از خواب شبانه.
2. مسواک را با فشار ملایم و حرکات کوتاه و کنترل‌شده روی سطوح بیرونی، داخلی و جونده دندان‌ها حرکت دهید.
3. محل اتصال دندان و لثه را به‌آرامی تمیز کنید و از وارد کردن فشار زیاد بپرهیزید.
4. پس از مسواک زدن، خمیردندان اضافی را بیرون بریزید و بلافاصله دهان را با مقدار زیادی آب نشویید؛ این کار به باقی ماندن فلوراید روی دندان‌ها کمک می‌کند.
5. برای پاک‌سازی فواصل بین دندان‌ها، روزانه از نخ دندان یا وسایل مناسب بین‌دندانی استفاده کنید.
۴. چند باور نادرست درباره مسواک و خمیردندان
مسواک زدن محکم‌تر به معنای تمیز شدن بهتر دندان‌ها نیست.
استفاده از مقدار زیاد خمیردندان، لزوماً اثر محافظتی بیشتری ندارد.
خمیردندان‌های گیاهی یا زغالی را نباید صرفاً به دلیل طبیعی بودن، مؤثرتر یا ایمن‌تر دانست.
مسواک زدن به‌تنهایی برای پاک‌سازی کامل فواصل بین دندان‌ها کافی نیست.

اعضای هیأت مدیره:

دکتر سید ابوطالب حسینی (رییس هیأت مدیره)

دکتر حمیدرضا پوراسلامی (نایب رییس هیأت مدیره)

دکتر بهزاد حسام‌عارفی (خزانه دار)

دکتر عطاء الله شیخ‌زاده اسدی (مسئول فرهنگی هنری)

دکتر رضا حیدری‌زاده (دبیر هیأت مدیره)

بازرس

دکتر عباداله حاج‌محمدی

اعضای علی‌البدل

دکتر عباس ارسلانی

دکتر محمدجواد موسوی‌نسب

دکتر مرتضی پیکری