در صورت شکستن دندان، چه باید کرد؟
زمین خوردن، تصادف، برخورد هنگام ورزش یا ضربه به صورت ممکن است باعث ترک‌خوردگی، شکستن بخشی از دندان، لق شدن یا حتی خارج شدن کامل دندان از حفره خود شود. در چنین شرایطی، اقدامات اولیه صحیح و مراجعه سریع به دندانپزشک می‌تواند در حفظ دندان و کاهش عوارض آن بسیار مؤثر باشد.
۱. ابتدا وضعیت عمومی فرد را بررسی کنید
اگر آسیب در اثر تصادف شدید یا ضربه به سر و صورت ایجاد شده است، پیش از رسیدگی به دندان باید وضعیت عمومی فرد بررسی شود.در صورت بیهوشی، اختلال هوشیاری، استفراغ مکرر، مشکل تنفسی، خونریزی شدید یا احتمال آسیب جدی به سر و گردن، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.
اگر فرد هوشیار است، او را آرام نگه دارید و از دست‌کاری غیرضروری ناحیه آسیب‌دیده خودداری کنید.
در صورت وجود زخم و خونریزی در لب یا لثه، با گاز استریل یا پارچه تمیز، فشار ملایم و پیوسته وارد کنید.
۲. اگر بخشی از دندان شکسته است
اگر قسمتی از دندان شکسته و جدا شده است:
1. قطعه شکسته را پیدا کنید و با ملایمت از قسمت قابل‌گرفتن آن بردارید. از مالیدن یا خراشیدن سطح آن خودداری کنید.
2. قطعه را در ظرف تمیزی حاوی شیر، سرم فیزیولوژی یا بزاق نگهداری کنید تا خشک نشود. آن را برای شست‌وشو زیر فشار آب قرار ندهید.
3. در صورت خونریزی، با گاز تمیز و مرطوب، فشار ملایم وارد کنید.
4. در اولین فرصت به دندانپزشک مراجعه کنید. در برخی موارد، دندانپزشک می‌تواند قطعه شکسته را دوباره به دندان متصل کند. حتی اگر قطعه پیدا نشود، مراجعه همچنان ضروری است.
نکته مهم: اگر شکستگی به بخش داخلی دندان و بافت زنده آن رسیده باشد، ممکن است بخش صورتی یا قرمز دیده شود یا درد قابل‌توجهی وجود داشته باشد. این وضعیت نیازمند رسیدگی فوری دندانپزشکی است.
۳. اگر دندان لق شده یا از جای خود جابه‌جا شده است
پس از ضربه، ممکن است دندان در جای خود باقی بماند، اما لق شود یا به داخل یا خارج حفره دندان جابه‌جا شود.
دندان را مرتب با انگشت یا زبان تکان ندهید.
برای برگرداندن دندان به محل خود، به آن فشار وارد نکنید؛ مگر اینکه دستور مشخصی از متخصص دریافت کرده باشید.
از جویدن با دندان آسیب‌دیده خودداری کنید.
در اسرع وقت به دندانپزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
این نوع آسیب نیز می‌تواند به ریشه و بافت‌های نگهدارنده دندان صدمه بزند، حتی اگر شکستگی ظاهری وجود نداشته باشد.
۴. اگر دندان دائمی به‌طور کامل از دهان خارج شده است
این وضعیت یک اورژانس دندانپزشکی است.
در صورت خارج شدن کامل دندان دائمی، سرعت عمل و نحوه نگهداری دندان اهمیت زیادی دارد.
دندان را از قسمت سفید و قابل‌مشاهده آن، یعنی تاج، بگیرید؛ به ریشه دست نزنید.
اگر دندان آلوده شده است، آن را به‌آرامی با شیر یا سرم فیزیولوژی تمیز کنید. ریشه را نسابید و مسواک نزنید.
اگر فرد هوشیار است، همکاری می‌کند و خطر بلعیدن یا ورود دندان به راه تنفسی وجود ندارد، در صورت امکان دندان دائمی را بدون فشار به‌آرامی در حفره خود قرار دهید و برای مراجعه فوری اقدام کنید.
اگر نمی‌توانید دندان را در محل قرار دهید، آن را در شیر یا سرم فیزیولوژی نگه دارید و فوراً به دندانپزشک مراجعه کنید. دندان نباید خشک بماند.
هرچه درمان زودتر انجام شود، شانس حفظ دندان بیشتر است؛ با این حال، نتیجه به نوع آسیب و شرایط دندان نیز بستگی دارد.
توجه: دندان شیریِ خارج‌شده از حفره را نباید دوباره در جای خود قرار داد؛ زیرا این کار می‌تواند به دندان دائمی در حال رشد آسیب برساند. در کودکان، تشخیص شیری یا دائمی بودن دندان اهمیت ویژه‌ای دارد.
۵. برای کاهش درد و تورم چه کنیم؟
کمپرس سرد را روی پوست صورت، در محل آسیب، به‌صورت متناوب قرار دهید.
از گذاشتن یخ به‌طور مستقیم روی دندان یا لثه خودداری کنید.
تا زمان مراجعه، از خوردن غذاهای سفت و بسیار گرم یا سرد پرهیز کنید.
برای مصرف داروهای مسکن، متناسب با سن و وضعیت سلامت فرد از پزشک یا داروساز راهنمایی بگیرید.
از قراردادن آسپرین، الکل یا مواد خانگی تحریک‌کننده روی دندان و لثه خودداری کنید.
۶. آیا اگر درد نداشته باشیم، مراجعه به دندانپزشک لازم نیست؟
خیر. گاهی دندان پس از ضربه درد چندانی ندارد، اما ریشه، عصب یا بافت‌های اطراف آن آسیب دیده‌اند. تغییر رنگ دندان، افزایش حساسیت، تورم لثه یا ایجاد جوش چرکی در روزها یا هفته‌های بعد نیز ممکن است نشانه عوارض آسیب باشد.
بنابراین، پس از ضربه قابل‌توجه به دندان، حتی در صورت نبود درد، معاینه دندانپزشکی ضروری است. بسته به نوع آسیب، ممکن است معاینات و تصویربرداری‌های پیگیری نیز لازم باشد.
سخن پایانی: در آسیب‌های دندانی، حفظ آرامش، نگهداری صحیح قطعه شکسته یا دندان خارج‌شده و مراجعه سریع به دندانپزشک می‌تواند تفاوت مهمی در نتیجه درمان ایجاد کند. آگاهی خانواده‌ها، والدین، مربیان ورزشی و کارکنان مدارس از این اقدامات اولیه، نقش مهمی در حفظ سلامت دهان و دندان دارد.